هفته دفاع مقدس؛ روایت هشت سال ایثار و مقاومت و تداوم رسالت جامعه سلامت در میدان خدمت از دفاع مقدس تا جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان

بسم‌الله الرحمن الرحیم

هفته دفاع مقدس؛ فرصتی برای بازخوانی تاریخ ایثار و خدمت

هفته دفاع مقدس، فرصتی ارزشمند برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران و گرامیداشت یاد و خاطره شهیدان، جانبازان، آزادگان، رزمندگان و خانواده‌های معظم شهداست؛ دوره‌ای که ملت ایران در برابر جنگ تحمیلی ایستادگی کرد و مجموعه‌ای گسترده از ظرفیت‌های انسانی، اجتماعی، علمی، امدادی و درمانی کشور در خدمت حفظ جان انسان‌ها و پشتیبانی از جبهه‌ها قرار گرفت.

دفاع مقدس تنها در خطوط مقدم نبرد و سنگرهای عملیاتی رقم نخورد؛ بلکه در پشت جبهه، بیمارستان‌ها، مراکز درمانی، مراکز انتقال خون، پایگاه‌های اورژانس، بیمارستان‌های صحرایی، اتاق‌های عمل و مراکز پشتیبانی سلامت نیز عرصه‌ای گسترده از مسئولیت‌پذیری، فداکاری و خدمت شکل گرفت.

در این میان، جامعه پزشکی و نظام سلامت کشور نقشی اساسی در پاسخ به نیازهای درمانی ناشی از جنگ بر عهده داشتند؛ نقشی که از امدادرسانی اولیه و انتقال مجروحان آغاز می‌شد و تا اقدامات تخصصی جراحی، مراقبت‌های بیمارستانی، بازتوانی، حمایت‌های روانی و مراقبت‌های طولانی‌مدت از جانبازان و آسیب‌دیدگان ادامه پیدا می‌کرد.

جامعه پزشکی؛ سنگر دیگری از دفاع و خدمت

با آغاز جنگ تحمیلی، بخشی از پزشکان، پرستاران، پیراپزشکان، امدادگران و کارکنان نظام سلامت در قالب تیم‌های اضطراری پزشکی و گروه‌های درمانی به مناطق عملیاتی اعزام شدند و در بیمارستان‌های صحرایی و مراکز درمانی نزدیک خطوط مقدم به ارائه خدمت پرداختند.

دانشگاه علوم پزشکی تهران در روایت تاریخی خود از دوران دفاع مقدس اعلام کرده است که با آغاز جنگ تحمیلی، استادان و کارکنان دانشگاه در قالب تیم‌های اضطراری پزشکی، در بیمارستان‌های صحرایی و خطوط مقدم حضور یافتند و به یاری مجروحان شتافتند.

این تجربه نشان داد که در شرایط جنگی، مأموریت نظام سلامت صرفاً درمان بیماری‌های معمول نیست؛ بلکه سلامت به یکی از ارکان اساسی پایداری اجتماعی و ملی تبدیل می‌شود و کارکنان حوزه سلامت باید بتوانند در کوتاه‌ترین زمان، ظرفیت‌های موجود را برای پاسخ به افزایش ناگهانی مصدومان و بیماران بسیج کنند.

دفاع مقدس و شکل‌گیری تجربه‌های ارزشمند در طب رزمی

یکی از میراث‌های مهم دوران دفاع مقدس، توسعه تجربه و دانش در زمینه طب رزمی و مدیریت آسیب‌های ناشی از جنگ بود.

طب رزمی مجموعه‌ای از دانش‌ها و مهارت‌های مرتبط با پیشگیری، امداد، تریاژ، درمان، انتقال، مراقبت و بازتوانی مصدومان در شرایط جنگی و بحران است. تجربه‌های به‌دست‌آمده در سال‌های دفاع مقدس، بعدها در آموزش نیروهای درمانی، مدیریت بحران، پزشکی اورژانس، جراحی تروما و برنامه‌ریزی برای پاسخ به حوادث مورد استفاده قرار گرفت.

در منابع آموزشی «بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت»، موضوعاتی مانند ضرورت آمادگی دائمی حوزه سلامت، تاریخچه طب رزمی، پیشگیری از بیماری‌ها در شرایط جنگی، ترومای ناشی از انفجار و پرتابه، تریاژ، امداد و انتقال مجروحان به‌عنوان بخش‌هایی از این دانش مورد توجه قرار گرفته است.

این تجربه تاریخی، اهمیت آموزش مستمر کارکنان نظام سلامت برای مواجهه با شرایط غیرعادی، حوادث پرتلفات و بحران‌های پیچیده را نشان می‌دهد.

بیمارستان‌های صحرایی؛ پیوند میان میدان نبرد و نظام درمان

یکی از ویژگی‌های مهم نظام درمانی در دوران دفاع مقدس، توسعه بیمارستان‌های صحرایی و مراکز درمانی نزدیک مناطق عملیاتی بود.

بیمارستان صحرایی در شرایط جنگی با هدف کاهش زمان انتقال مصدوم، انجام اقدامات فوری و تثبیت وضعیت بیمار پیش از انتقال به مراکز درمانی مجهزتر مورد استفاده قرار می‌گرفت.

تجربه پزشکان و کادر درمان در این مراکز، بخشی از تاریخ شفاهی پزشکی ایران را تشکیل می‌دهد. دانشگاه علوم پزشکی مشهد در روایت‌های منتشرشده از پزشکان پیشکسوت دوران دفاع مقدس، از حضور پزشکان در اتاق‌های عمل صحرایی، مدیریت مجروحان و فعالیت درمانی در شرایط بسیار دشوار جنگی یاد کرده است.

این تجربه نشان داد که کیفیت پاسخ درمانی در بحران تنها به تجهیزات پیشرفته وابسته نیست؛ بلکه آموزش، سرعت تصمیم‌گیری، سازماندهی تیمی، مهارت‌های بالینی، آمادگی روانی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف نیز اهمیت حیاتی دارد.

تریاژ؛ اولویت‌بندی علمی در شرایط افزایش ناگهانی مصدومان

یکی از مهم‌ترین مفاهیم پزشکی در شرایط جنگی و حوادث پرتلفات، «تریاژ» است.

در شرایط عادی، بیمار بر اساس وضعیت بالینی خود وارد فرآیند درمان می‌شود؛ اما در یک حادثه بزرگ که تعداد مصدومان هم‌زمان افزایش می‌یابد، منابع درمانی ممکن است محدود باشند و بنابراین باید مصدومان بر اساس شدت آسیب، فوریت درمان و امکان نجات، اولویت‌بندی شوند.

تریاژ صحیح می‌تواند به شناسایی سریع بیماران نیازمند اقدامات فوری، مدیریت ظرفیت اورژانس و استفاده مؤثرتر از امکانات درمانی کمک کند.

تجربه دفاع مقدس در کنار تحولات بعدی نظام اورژانس کشور، موجب شکل‌گیری و تقویت دانش عملی کشور در زمینه مدیریت مصدومان پرتعداد و انتقال سازمان‌یافته بیماران شد.

اورژانس پیش‌بیمارستانی؛ نخستین حلقه زنجیره نجات

در حوادث جنگی، فاصله زمانی میان وقوع آسیب تا دریافت نخستین مراقبت‌های پزشکی اهمیت بسیار زیادی دارد.

امدادگران، نیروهای اورژانس و تیم‌های پیش‌بیمارستانی، نخستین حلقه زنجیره نجات هستند. اقدامات صحیح در محل حادثه، کنترل خونریزی، حفظ راه هوایی، تثبیت وضعیت بیمار، انتقال ایمن و انتخاب مقصد مناسب درمانی می‌تواند در نتیجه نهایی درمان نقش تعیین‌کننده داشته باشد.

وزارت بهداشت در گزارش‌های مرتبط با تجربه جنگ ۱۲ روزه نیز بر نقش نیروهای اورژانس و امدادگران در انجام اقدامات درمانی پیش از انتقال مجروحان به بیمارستان‌ها تأکید کرده است.

این موضوع نشان می‌دهد که آمادگی نظام سلامت باید از بیمارستان آغاز نشود؛ بلکه باید از محل حادثه و شبکه امداد و انتقال پیش‌بیمارستانی آغاز شود.

تجربه دفاع مقدس؛ پایه‌ای برای آمادگی نظام سلامت در بحران‌های جدید

تجربه هشت سال دفاع مقدس به نظام سلامت کشور آموخت که بحران‌های بزرگ نیازمند آمادگی قبلی هستند.

در چنین شرایطی، نمی‌توان تأمین دارو، خون، تجهیزات، نیروی انسانی، سوخت، اکسیژن، امکانات جراحی و ظرفیت تخت‌های بیمارستانی را به زمان وقوع بحران موکول کرد.

آمادگی مؤثر نیازمند برنامه‌ریزی پیشگیرانه، ذخیره‌سازی اقلام حیاتی، تعیین مسیرهای جایگزین، آموزش کارکنان، طراحی سناریوهای بحران، تمرین‌های دوره‌ای، ارتباطات اضطراری و تقسیم وظایف میان دستگاه‌های مسئول است.

این اصول امروزه بخشی از ادبیات مدیریت بحران در نظام سلامت محسوب می‌شوند و تجربه جنگ و حوادث گسترده، ضرورت اجرای آنها را بیش از گذشته آشکار کرده است.

جنگ ۱۲ روزه؛ آزمونی دیگر برای تاب‌آوری نظام سلامت

در جنگ ۱۲ روزه، نظام سلامت کشور با شرایطی مواجه شد که استمرار ارائه خدمات درمانی در کنار پاسخ به مجروحان و آسیب‌دیدگان، نیازمند هماهنگی گسترده میان وزارت بهداشت، دانشگاه‌های علوم پزشکی، اورژانس، بیمارستان‌ها، مراکز انتقال خون و سایر دستگاه‌های مرتبط بود.

وزارت بهداشت پس از این بحران، بر ضرورت آسیب‌شناسی عملکرد نظام سلامت و تقویت ایمنی و آمادگی بیمارستان‌ها تأکید کرد. در گزارش‌های رسمی رسانه سلامت وزارت بهداشت نیز از ابلاغ دستور ویژه برای ایمن‌سازی بیمارستان‌ها و بررسی تجربه بحران‌های اخیر سخن گفته شده است.

این تجربه بار دیگر نشان داد که بیمارستان در شرایط جنگی تنها محل درمان مجروحان نیست؛ بلکه باید بتواند هم‌زمان خدمات ضروری بیماران بستری، بیماران مزمن، مادران باردار، کودکان، بیماران نیازمند مراقبت‌های ویژه و سایر مراجعه‌کنندگان را نیز ادامه دهد.

تداوم خدمات بیمارستانی در شرایط بحران

یکی از مهم‌ترین اصول مدیریت سلامت در زمان بحران، جلوگیری از توقف خدمات ضروری است.

بیماری‌های قلبی، سکته مغزی، دیابت، بیماری‌های کلیوی، سرطان، زایمان، مراقبت از نوزادان، دیالیز و بسیاری از خدمات دیگر حتی در شرایط بحرانی نیز متوقف‌پذیر نیستند.

بنابراین نظام سلامت باید بتواند میان پاسخ به مصدومان بحران و استمرار خدمات روزمره تعادل ایجاد کند.

گزارش‌های وزارت بهداشت درباره تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان می‌دهد که آمادگی قبلی بیمارستان‌ها، پیش‌بینی نیازهای پشتیبانی و تأمین ذخایر از عوامل مهم استمرار خدمات درمانی در این دوره بوده است.

انتقال و جابه‌جایی بیماران؛ ضرورت آمادگی بیمارستان‌ها

یکی از درس‌های مهم جنگ‌های جدید، ضرورت داشتن برنامه عملیاتی برای جابه‌جایی یا تخلیه بیماران از مراکز درمانی در معرض خطر است.

بر اساس گزارش منتشرشده درباره تجربه جنگ ۱۲ روزه، حدود ۴۰ بیمارستان کشور در جریان جنگ آسیب دیدند و در برخی موارد جابه‌جایی یا تخلیه بیماران ضرورت پیدا کرد.

این موضوع اهمیت وجود برنامه تخلیه بیمارستان، تعیین مراکز جایگزین، مدیریت ظرفیت تخت‌ها، انتقال بیماران بدحال، حفاظت از پرونده‌ها و اطلاعات درمانی و برقراری ارتباط اضطراری میان مراکز درمانی را نشان می‌دهد.

امنیت بیمارستان‌ها؛ بخشی از امنیت سلامت جامعه

بیمارستان‌ها زیرساخت‌های حیاتی جامعه محسوب می‌شوند و حفظ عملکرد آنها در زمان بحران اهمیت مستقیم برای سلامت عمومی دارد.

تجربه جنگ ۱۲ روزه ضرورت توجه بیشتر به ایمنی فیزیکی، زیرساختی و عملیاتی مراکز درمانی را برجسته کرد.

برق اضطراری، ذخیره سوخت، تأمین آب، اکسیژن، دارو، تجهیزات پزشکی، ارتباطات، سیستم‌های پشتیبان، مسیرهای دسترسی آمبولانس و برنامه جایگزین برای بخش‌های حیاتی باید در برنامه آمادگی مراکز درمانی پیش‌بینی شود.

خون و فرآورده‌های خونی؛ سرمایه حیاتی در بحران

در حوادث جنگی و سوانح پرتلفات، خون و فرآورده‌های خونی از اقلام حیاتی محسوب می‌شوند.

افزایش ناگهانی نیاز به خون می‌تواند در مدت کوتاهی ذخایر مراکز درمانی را تحت فشار قرار دهد؛ به همین دلیل، مدیریت ذخایر خون و مشارکت مستمر مردم در اهدای خون از مؤلفه‌های مهم آمادگی نظام سلامت است.

در گزارش‌های مرتبط با جنگ رمضان اعلام شده است که ذخایر خونی پیش از بحران از حدود چهار روز به حدود ۹ روز افزایش یافته بود و این ذخیره به‌عنوان پشتوانه مهم نظام درمان در شرایط جنگی مورد توجه قرار گرفت.

از نگاه آموزشی، اهدای خون یک اقدام داوطلبانه، مستمر و مسئولانه است و حفظ ذخایر خونی کشور تنها با مشارکت پایدار اهداکنندگان امکان‌پذیر خواهد بود.

دارو، سرم و تجهیزات پزشکی؛ ضرورت پیش‌بینی پیش از بحران

یکی از مهم‌ترین درس‌های مدیریت بحران این است که زنجیره تأمین سلامت باید پیش از وقوع حادثه تقویت شود.

در شرایط جنگی، افزایش مصرف سرم، داروهای اورژانسی، مواد مصرفی اتاق عمل، پانسمان، تجهیزات تنفسی، فرآورده‌های خونی و اقلام مرتبط با درمان تروما قابل پیش‌بینی است.

وزیر بهداشت در گزارش عملکرد نظام سلامت در جنگ ۱۲ روزه اعلام کرده است که با توجه به اولویت یافتن تروما، حوادث و سوانح در شرایط جنگی، تأمین سرم و خون اهمیت ویژه‌ای داشته و پیش از جنگ نیز ذخایر لازم پیش‌بینی شده بود.

این تجربه اهمیت مدیریت زنجیره تأمین، ذخیره راهبردی و توزیع عادلانه اقلام حیاتی را برای دانشگاه‌های علوم پزشکی و شبکه‌های بهداشت و درمان کشور نشان می‌دهد.

جنگ رمضان؛ استمرار تجربه خدمت و آمادگی نظام سلامت

تجربه جنگ رمضان نیز بار دیگر ظرفیت نظام سلامت کشور برای پاسخ به شرایط بحرانی را مورد آزمون قرار داد.

بر اساس گزارش رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز، در جریان جنگ رمضان، بخشی از نیروهای مجروح برای دریافت خدمات درمانی به استان البرز منتقل شدند و مراکز درمانی استان در کنار سایر وظایف خود به ارائه خدمات پرداختند. وی همچنین از فعال بودن چهار اتاق عمل بیمارستان امام علی(ع) در آن دوره برای رسیدگی به مجروحان بدحال خبر داده است.

این تجربه برای استان البرز و شهرستان‌های تابعه آن، از جمله ساوجبلاغ، دارای اهمیت ویژه است؛ زیرا شبکه سلامت هر منطقه باید علاوه بر پاسخگویی به نیازهای جمعیت محلی، ظرفیت همکاری و پشتیبانی از نظام سلامت استان در شرایط بحران را نیز در نظر داشته باشد.

تجربه البرز و اهمیت آن برای شهرستان ساوجبلاغ

استان البرز به دلیل نزدیکی جغرافیایی به پایتخت و تراکم جمعیتی، در ساختار خدمات سلامت منطقه‌ای کشور جایگاه ویژه‌ای دارد.

گزارش دانشگاه علوم پزشکی استان البرز درباره جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان نشان می‌دهد که بیمارستان‌های استان در این بحران‌ها بخش مهمی از بار درمانی را بر عهده داشته‌اند و حتی در شرایطی، هدف مجموعه درمانی استان بر جلوگیری از اعزام بیماران به تهران و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های داخلی استان بوده است.

این تجربه ضرورت تقویت آمادگی شبکه‌های بهداشت و درمان شهرستان‌های استان البرز، توسعه هماهنگی بین مراکز درمانی، ارتقای نظام ارجاع، آمادگی اورژانس پیش‌بیمارستانی و پیش‌بینی ظرفیت‌های جایگزین را بیش از پیش نمایان می‌کند.

نقش شبکه‌های بهداشت و درمان در شرایط بحران

شبکه‌های بهداشت و درمان شهرستان‌ها تنها در زمان وقوع حادثه مسئولیت ندارند؛ بلکه بخش قابل توجهی از آمادگی باید پیش از بحران در سطح شبکه شکل بگیرد.

آموزش کارکنان، شناسایی ظرفیت‌های موجود، تهیه فهرست نیروهای مورد نیاز، برنامه‌ریزی برای شیفت‌های اضطراری، شناسایی مراکز جایگزین، پایش ذخایر، آمادگی آمبولانس‌ها، هماهنگی با فرمانداری، شهرداری، هلال احمر، اورژانس، بیمارستان‌ها و سایر دستگاه‌های امدادی، بخشی از وظایف مهم در برنامه‌ریزی بحران سلامت محسوب می‌شود.

در این چارچوب، شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ نیز می‌تواند تجربه‌های دفاع مقدس، جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان را به‌عنوان بخشی از دانش انباشته مدیریت بحران سلامت مورد توجه قرار دهد.

بهداشت عمومی در شرایط جنگی؛ فقط درمان مجروحان نیست

یکی از نکات مهم و آموزشی در مدیریت سلامت در بحران این است که وظیفه نظام سلامت به درمان مصدومان محدود نمی‌شود.

پس از وقوع یک بحران، احتمال اختلال در آب، فاضلاب، دفع پسماند، تغذیه، زنجیره سرد مواد غذایی، کنترل بیماری‌های واگیر، سلامت محیط و دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر وجود دارد.

از این رو، واحدهای بهداشت محیط، مبارزه با بیماری‌ها، سلامت خانواده، تغذیه، سلامت روان، آموزش و ارتقای سلامت و سایر واحدهای شبکه بهداشت و درمان باید در برنامه‌های آمادگی بحران مشارکت داشته باشند.

سلامت روان؛ یکی از مهم‌ترین ابعاد بحران

جنگ و حوادث شدید علاوه بر آسیب‌های جسمی، می‌توانند پیامدهای روانی و اجتماعی گسترده‌ای ایجاد کنند.

اضطراب، ترس، سوگ، اختلال خواب، واکنش‌های استرسی و نگرانی درباره امنیت اعضای خانواده از جمله واکنش‌هایی هستند که ممکن است در شرایط بحرانی مشاهده شوند.

بنابراین حمایت روانی و اجتماعی باید بخشی از برنامه جامع پاسخ نظام سلامت باشد.

در این زمینه، آموزش عمومی درباره واکنش‌های طبیعی روانی در بحران، شناسایی افراد نیازمند مداخله تخصصی، حمایت از کودکان و سالمندان و توجه به خانواده‌های داغدار و آسیب‌دیده اهمیت ویژه‌ای دارد.

حفاظت از گروه‌های آسیب‌پذیر در بحران

کودکان، سالمندان، زنان باردار، بیماران مزمن، افراد دارای معلولیت، بیماران نیازمند دیالیز، بیماران وابسته به تجهیزات پزشکی و افراد دارای اختلالات روانی ممکن است در زمان بحران با مشکلات بیشتری مواجه شوند.

برنامه‌ریزی برای استمرار مراقبت از این گروه‌ها، شناسایی افراد نیازمند خدمات ویژه و پیش‌بینی مسیرهای جایگزین دسترسی به خدمات درمانی، بخشی از آمادگی ضروری شبکه سلامت محسوب می‌شود.

آموزش همگانی؛ نخستین لایه دفاع از سلامت

یکی از مهم‌ترین درس‌های حوادث بزرگ این است که مردم آموزش‌دیده می‌توانند در دقایق نخست حادثه، پیش از رسیدن نیروهای امدادی، اقدامات مؤثری انجام دهند.

آموزش کمک‌های اولیه، کنترل خونریزی، شناخت مسیرهای خروج اضطراری، توجه به هشدارهای رسمی، حفظ آرامش، جلوگیری از ازدحام در محل حادثه، باز گذاشتن مسیر برای آمبولانس‌ها و پرهیز از انتشار اطلاعات تأییدنشده از جمله مواردی است که می‌تواند در کاهش پیامدهای بحران مؤثر باشد.

ضرورت مراجعه منطقی به مراکز درمانی

در شرایط بحرانی، مراجعه غیرضروری به مراکز درمانی می‌تواند ظرفیت اورژانس را تحت فشار قرار دهد.

افراد باید میان شرایط اورژانسی و مشکلات قابل مدیریت در منزل تفاوت قائل شوند و در موارد غیرضروری از مراجعه به اورژانس خودداری کنند تا ظرفیت مراکز درمانی برای بیماران بدحال و مصدومان حفظ شود.

وزارت بهداشت در توصیه‌های سلامت عمومی مرتبط با شرایط جنگی نیز بر پرهیز از مراجعه غیرضروری به مراکز درمانی و تسهیل دسترسی آمبولانس‌ها به محل حادثه تأکید کرده است.

اهمیت همکاری مردم با نیروهای امدادی و سلامت

در شرایط بحران، همکاری مردم با نیروهای امدادی می‌تواند سرعت عملیات نجات را افزایش دهد.

باز گذاشتن مسیر عبور آمبولانس، خودداری از تجمع در اطراف محل حادثه، رعایت دستورهای نیروهای امدادی، پرهیز از انتشار شایعات و تصاویر تأییدنشده، کمک به سالمندان و افراد کم‌توان و توجه به دستورالعمل‌های رسمی، بخشی از مسئولیت اجتماعی شهروندان در حوزه سلامت و ایمنی است.

درس‌های دفاع مقدس برای نسل امروز

دفاع مقدس علاوه بر یک تجربه تاریخی، مجموعه‌ای از درس‌های مدیریتی و انسانی را نیز در اختیار نسل‌های امروز قرار داده است.

مهم‌ترین این درس‌ها را می‌توان در مفاهیمی همچون مسئولیت‌پذیری، فداکاری، کار گروهی، مدیریت منابع محدود، اعتماد متقابل، حضور داوطلبانه، آموزش مستمر، آمادگی پیشگیرانه و خدمت‌رسانی به مردم خلاصه کرد.

جامعه سلامت کشور در سال‌های دفاع مقدس نشان داد که پزشک، پرستار، امدادگر و نیروی بهداشت و درمان نیز می‌تواند در شرایط دشوار، با تکیه بر دانش حرفه‌ای و مسئولیت انسانی، در خط مقدم نجات جان انسان‌ها قرار گیرد.

از دفاع مقدس تا بحران‌های امروز؛ یک زنجیره تجربه

تجربه دفاع مقدس، حوادث طبیعی، همه‌گیری کرونا و جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان، هر یک بخشی از تجربه انباشته نظام سلامت ایران را تشکیل می‌دهند.

دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در روایت‌های خود، حضور جامعه پزشکی در دفاع مقدس را در امتداد حضور کادر سلامت در بحران‌های مختلف کشور، از حوادث طبیعی تا همه‌گیری کرونا و جنگ‌های اخیر، مورد توجه قرار داده است.

این زنجیره تجربیات می‌تواند مبنایی برای ارتقای مستمر برنامه‌های آمادگی و پاسخ نظام سلامت باشد.

ضرورت مستندسازی تجربه‌های کادر سلامت

یکی از وظایف مهم نسل امروز، ثبت و مستندسازی خاطرات پزشکان، پرستاران، امدادگران و کارکنانی است که در دوران دفاع مقدس و بحران‌های بعدی در میدان خدمت حضور داشته‌اند.

خاطرات این افراد تنها خاطرات شخصی نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ پزشکی و مدیریت بحران کشور است.

ثبت تجربه‌های واقعی می‌تواند به آموزش نسل‌های جدید کمک کند و نشان دهد که چگونه تیم‌های درمانی در شرایط کمبود امکانات، فشار روانی، افزایش ناگهانی تعداد مجروحان و دشواری‌های انتقال و درمان، مأموریت خود را ادامه داده‌اند.

دانش و تجربه؛ دو ستون آمادگی نظام سلامت

آمادگی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که دانش علمی با تجربه عملی پیوند بخورد.

آموزش‌های دانشگاهی، دستورالعمل‌های علمی، مانورهای بحران، تمرین‌های بیمارستانی، تجربه‌های تاریخی، مطالعات پس از حادثه و انتقال دانش میان نسل‌های مختلف کارکنان باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.

تجربه دفاع مقدس و بحران‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهد که نظام سلامت باید همواره برای شرایطی آماده باشد که ممکن است خارج از چارچوب برنامه‌های روزمره اتفاق بیفتد.

گرامیداشت ایثارگران جامعه سلامت

در هفته دفاع مقدس، در کنار گرامیداشت شهدا، جانبازان، آزادگان و رزمندگان، باید از پزشکان، پرستاران، امدادگران، کارکنان بیمارستان‌ها و سایر نیروهای سلامت که در سال‌های دفاع مقدس و بحران‌های بعدی در کنار مردم حضور داشتند نیز یاد کرد.

بخش مهمی از تاریخ نظام سلامت ایران، حاصل تلاش انسان‌هایی است که در شرایط دشوار، مسئولیت حرفه‌ای خود را با تعهد انسانی درآمیختند.

پیام هفته دفاع مقدس برای کارکنان شبکه بهداشت و درمان ساوجبلاغ

هفته دفاع مقدس برای کارکنان شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ می‌تواند فرصتی برای بازخوانی مفهوم «خدمت» باشد؛ خدمتی که در حوزه سلامت، مستقیماً با جان، کرامت و آرامش مردم ارتباط دارد.

پزشک، پرستار، ماما، کارشناس بهداشت، کارشناس سلامت روان، کارشناس بهداشت محیط، داروساز، کارشناس آزمایشگاه، نیروی اورژانس، کارکنان اداری و پشتیبانی و تمامی نیروهای نظام سلامت، هر یک بخشی از زنجیره ارائه خدمت به مردم هستند و استمرار این زنجیره در شرایط بحران، نیازمند همکاری و هماهنگی همه اجزای آن است.

پاسداشت دفاع مقدس؛ پاسداشت فرهنگ خدمت

پاسداشت دفاع مقدس تنها به برگزاری مراسم و یادبود محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند فرصتی برای تبدیل تجربه‌های تاریخی به برنامه‌های عملی امروز باشد.

تقویت آموزش کارکنان، ارتقای آمادگی مراکز درمانی، توجه به سلامت روان، تقویت نظام ارجاع، توسعه آموزش کمک‌های اولیه، افزایش هماهنگی بین‌بخشی، توجه به ذخایر حیاتی و استمرار خدمت‌رسانی به مردم، از جمله اقداماتی است که می‌تواند فرهنگ مسئولیت‌پذیری و آمادگی را در نظام سلامت تقویت کند.

سخن پایانی مدیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ

اینجانب ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدای والامقام هشت سال دفاع مقدس، شهدای حوزه سلامت، رزمندگان، جانبازان، آزادگان و خانواده‌های معظم شهدا، هفته دفاع مقدس سال ۱۴۰۵ را به مردم شریف شهرستان ساوجبلاغ، خانواده‌های معظم ایثارگران، همکاران پرتلاش شبکه بهداشت و درمان و تمامی خدمتگزاران عرصه سلامت تبریک و تهنیت عرض می‌نمایم.

بی‌تردید تجربه هشت سال دفاع مقدس و حضور جامعه پزشکی و سلامت در بیمارستان‌های صحرایی، مراکز درمانی، خطوط امدادرسانی و پشت جبهه، سرمایه‌ای ارزشمند برای نظام سلامت کشور است؛ سرمایه‌ای که در بحران‌های سال‌های اخیر، از جمله جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، بار دیگر اهمیت آمادگی، همدلی، دانش تخصصی و مسئولیت‌پذیری را به اثبات رساند.

امروز نیز رسالت جامعه سلامت، صیانت از جان و سلامت مردم و استمرار خدمت‌رسانی در همه شرایط است. امیدواریم با بهره‌گیری از تجربه‌های گذشته، توسعه آموزش‌های تخصصی و عمومی، تقویت آمادگی مراکز بهداشتی و درمانی و گسترش همکاری میان دستگاه‌های مسئول، بتوانیم در برابر هرگونه بحران احتمالی، پاسخگویی مؤثر، علمی، سریع و سازمان‌یافته داشته باشیم.

هفته دفاع مقدس، یادآور انسان‌هایی است که در سخت‌ترین شرایط، خدمت را متوقف نکردند؛ امروز نیز می‌توان با تداوم همان روحیه مسئولیت‌پذیری و با تکیه بر دانش، اخلاق حرفه‌ای و کار تیمی، مسیر خدمت به مردم و پاسداری از سلامت جامعه را با قوت ادامه داد.

دکتر علی رنجبرپور
مدیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ

هفته دفاع مقدس سال ۱۴۰۵

روابط عمومی
شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ