برگزاری برنامه جامع آموزش و ارتقای سلامت دانش‌آموزان مدرسه ابتدایی دخترانه فلاحت‌پیشه کردان با حضور مدیریت شبکه دکتر علی رنجبر پور

آموزش و ارتقای سواد سلامت دانش‌آموزان با محوریت پیشگیری از بیماری‌های واگیر و غیرواگیر

به گزارش روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ، همزمان با برنامه‌های آموزشی مرتبط با سلامت کودکان و با هدف افزایش آگاهی، ارتقای سواد سلامت و تقویت رفتارهای خودمراقبتی در میان دانش‌آموزان، برنامه آموزشی با محوریت مراقبت و پیشگیری از بیماری‌ها روز ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵ در مدرسه ابتدایی دخترانه فلاحت‌پیشه کردان برگزار شد.

این برنامه با حضور دکتر علی رنجبرپور، مدیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ، سرپرست مرکز خدمات جامع سلامت روستایی کردان، کارشناسان واحد بیماری‌ها و مسئولان مدرسه و به همت مرکز خدمات جامع سلامت روستایی کردان اجرا شد و دانش‌آموزان این مدرسه به عنوان گروه هدف، آموزش‌های متناسب با سن و شرایط آموزشی خود را دریافت کردند.

هدف اصلی از اجرای این برنامه، آشنا کردن دانش‌آموزان با مفهوم پیشگیری، شناسایی نشانه‌های مهم برخی بیماری‌ها، رعایت اصول بهداشت فردی و اجتماعی، تقویت مسئولیت‌پذیری در قبال سلامت خود و دیگران و آموزش رفتارهای صحیح در مواجهه با عوامل خطر بیماری‌ها بود.

اهمیت آموزش سلامت در دوران کودکی

دوران کودکی یکی از مهم‌ترین مراحل شکل‌گیری عادت‌ها و رفتارهای مرتبط با سلامت است. بسیاری از رفتارهایی که در سال‌های ابتدایی زندگی در ذهن و زندگی کودک تثبیت می‌شوند، در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا می‌کنند؛ از این رو آموزش مفاهیم ساده اما کاربردی سلامت در محیط مدرسه می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای سلامت فرد، خانواده و جامعه داشته باشد.

مدرسه نیز یکی از مهم‌ترین محیط‌های آموزشی و اجتماعی برای انتقال مفاهیم سلامت به کودکان محسوب می‌شود. دانش‌آموزان علاوه بر فراگیری مستقیم مطالب، می‌توانند آموخته‌های خود را به خانواده منتقل کنند و به این ترتیب پیام‌های بهداشتی از محیط مدرسه به خانه و جامعه گسترش پیدا کند.

در همین راستا، آموزش موضوعاتی همچون پیشگیری از بیماری‌های واگیر، رعایت بهداشت تنفسی، شناسایی علائم هشداردهنده بیماری‌ها، نحوه صحیح برخورد با حیوانات و پیشگیری از حیوان‌گزیدگی و همچنین توجه به عوامل مؤثر بر سلامت قلب، از جمله موضوعات مهمی است که می‌تواند متناسب با گروه سنی دانش‌آموزان آموزش داده شود.

آموزش پیشگیری از بیماری هاری و اهمیت پرهیز از حیوان‌گزیدگی

یکی از محورهای آموزشی این برنامه، آشنایی دانش‌آموزان با بیماری هاری و راه‌های پیشگیری از آن بود.

هاری یک بیماری ویروسی خطرناک است که عمدتاً از طریق تماس با بزاق حیوان آلوده، به‌ویژه در اثر گزش، خراش یا تماس بزاق حیوان با زخم یا مخاط، می‌تواند به انسان منتقل شود. بیماری پس از بروز علائم بالینی، بسیار خطرناک و تقریباً همواره کشنده است؛ بنابراین اصل اساسی در مقابله با هاری، پیشگیری از مواجهه و اقدام سریع پس از تماس مشکوک با حیوان است.

در آموزش‌های ارائه‌شده به دانش‌آموزان تأکید شد که کودکان نباید به حیوانات ناشناس، به‌ویژه سگ‌ها و حیوانات بدون صاحب نزدیک شوند، آنها را لمس کنند، تحریک کنند، با آنها بازی کنند یا برای غذا دادن به حیوانات ناشناس به آنها نزدیک شوند.

همچنین به دانش‌آموزان آموزش داده شد که حتی حیوانات اهلی و به ظاهر آرام نیز ممکن است در شرایط خاص رفتار غیرقابل پیش‌بینی داشته باشند و بنابراین رعایت فاصله ایمن با حیوانات، به‌ویژه حیوانات ناشناس، اهمیت زیادی دارد.

اقدامات ضروری پس از گزش یا خراش حیوان

یکی از مهم‌ترین پیام‌های آموزشی برنامه، ضرورت اطلاع‌رسانی فوری به والدین و مراجعه سریع به مرکز بهداشتی درمانی در صورت بروز هرگونه گزش، خراش یا تماس مشکوک با حیوان بود.

به دانش‌آموزان یادآوری شد که در صورت گزش یا خراش توسط حیوان، نباید موضوع را از والدین، معلمان یا مسئولان مدرسه پنهان کنند و نباید منتظر بروز علائم بیماری بمانند.

شست‌وشوی فوری و کامل محل گزش یا خراش با آب فراوان و صابون از اقدامات اولیه مهم محسوب می‌شود، اما این اقدام به تنهایی کافی نیست و فرد باید در سریع‌ترین زمان ممکن برای ارزیابی و دریافت خدمات پیشگیری پس از مواجهه به مراکز تعیین‌شده مراجعه کند.

همچنین تأکید شد که تصمیم‌گیری درباره نیاز به واکسن هاری، سرم یا سایر اقدامات پیشگیرانه بر عهده کارکنان و پزشکان مراکز مربوطه است و نباید به توصیه افراد غیرمتخصص یا روش‌های سنتی و غیرعلمی اکتفا کرد.

آموزش درباره بیماری سل و ضرورت توجه به سرفه طولانی‌مدت

بخش دیگری از آموزش‌ها به بیماری سل اختصاص داشت. سل یک بیماری عفونی قابل درمان است که در صورت ابتلای ریوی می‌تواند از طریق ذرات و ترشحات تنفسی فرد مبتلا، به‌ویژه در تماس‌های نزدیک و طولانی‌مدت، منتقل شود.

در این برنامه به دانش‌آموزان آموزش داده شد که سرفه طولانی‌مدت، به‌ویژه سرفه‌ای که دو هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند، باید جدی گرفته شود و نیازمند ارزیابی و مراجعه به مراکز خدمات سلامت است.

همچنین علائمی مانند تب طولانی، کاهش وزن، کاهش اشتها، تعریق شبانه، ضعف و بی‌حالی و در برخی موارد وجود خلط یا علائم تنفسی می‌تواند نیازمند بررسی پزشکی باشد. البته وجود هر یک از این علائم به معنای قطعی ابتلا به سل نیست و تشخیص بیماری تنها توسط پزشک و بر اساس بررسی‌های لازم انجام می‌شود.

از دیگر نکات مهم آموزشی، تأکید بر رعایت آداب تنفسی، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، خودداری از پخش ترشحات تنفسی در محیط و اهمیت تهویه مناسب فضاهای بسته بود.

اهمیت تشخیص زودهنگام و درمان کامل بیماری سل

در آموزش‌های ارائه‌شده، بر این نکته تأکید شد که سل بیماری قابل درمان است و تشخیص به‌موقع و تکمیل دوره درمان، علاوه بر کمک به بهبود بیمار، در جلوگیری از انتقال بیماری به سایر افراد نیز اهمیت دارد.

دانش‌آموزان همچنین با این پیام آشنا شدند که در صورت مشاهده سرفه طولانی‌مدت یا سایر علائم نگران‌کننده در خود یا اعضای خانواده، موضوع را با والدین در میان گذاشته و برای دریافت راهنمایی و بررسی لازم به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه کنند.

توجه به علائم بیماری، پرهیز از پنهان کردن نشانه‌های بیماری و مراجعه به‌موقع به مراکز سلامت، از رفتارهای مهم خودمراقبتی محسوب می‌شود.

آموزش راه‌های پیشگیری از بیماری‌های تنفسی

بخش دیگری از این برنامه به بیماری‌های حاد تنفسی و راه‌های کاهش خطر انتقال آنها اختصاص داشت؛ موضوعی که با توجه به آغاز فصل پاییز و بازگشایی مدارس از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

بیماری‌های تنفسی مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا می‌توانند در محیط‌های تجمعی از جمله مدارس به سرعت میان افراد گسترش پیدا کنند. رعایت مجموعه‌ای از اقدامات ساده بهداشتی می‌تواند در کاهش احتمال انتقال بیماری‌های تنفسی مؤثر باشد.

در این زمینه، شست‌وشوی صحیح و منظم دست‌ها، رعایت آداب سرفه و عطسه، پرهیز از تماس دست‌های آلوده با چشم، بینی و دهان، تهویه مناسب کلاس‌ها، خودداری از استفاده مشترک از وسایل شخصی و توجه به وضعیت سلامت دانش‌آموزان از جمله نکات مورد آموزش بود.

شست‌وشوی صحیح دست‌ها؛ یکی از ساده‌ترین راه‌های پیشگیری

به دانش‌آموزان آموزش داده شد که دست‌ها می‌توانند در انتقال بسیاری از عوامل بیماری‌زا نقش داشته باشند و شست‌وشوی صحیح دست‌ها یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین اقدامات برای کاهش انتقال برخی عفونت‌ها است.

شست‌وشوی دست‌ها پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پیش از خوردن غذا، پس از بازگشت از محیط بیرون، پس از سرفه یا عطسه و در مواقعی که دست‌ها به‌طور محسوس آلوده شده‌اند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

در شرایطی که آب و صابون در دسترس نیست، استفاده صحیح از محلول‌های ضدعفونی‌کننده دست بر پایه الکل می‌تواند در شرایط مناسب مورد استفاده قرار گیرد؛ با این حال برای دست‌های به‌شدت آلوده، شست‌وشو با آب و صابون روش مناسب‌تری است.

رعایت آداب سرفه و عطسه در محیط مدرسه

یکی دیگر از نکات آموزشی، ضرورت رعایت آداب سرفه و عطسه بود. دانش‌آموزان باید هنگام سرفه یا عطسه دهان و بینی خود را با دستمال بپوشانند و در صورت در دسترس نبودن دستمال، از قسمت داخلی آرنج استفاده کنند.

پس از استفاده از دستمال نیز باید آن را به شکل مناسب دور انداخت و دست‌ها را شست‌وشو داد.

تأکید بر این رفتارهای ساده در محیط مدرسه می‌تواند از انتشار ترشحات تنفسی در کلاس و سایر فضاهای مشترک جلوگیری کرده و به حفظ سلامت سایر دانش‌آموزان و کارکنان مدرسه کمک کند.

نقش تهویه مناسب کلاس‌ها در کاهش انتقال بیماری‌های تنفسی

تهویه مناسب فضاهای بسته از دیگر موضوعات مورد توجه در آموزش‌های سلامت بود. کلاس‌های درس، به دلیل حضور همزمان تعداد زیادی از دانش‌آموزان، نیازمند جریان مناسب هوا هستند.

باز گذاشتن مناسب پنجره‌ها در شرایطی که امکان‌پذیر و ایمن باشد، ایجاد جریان هوای مناسب و پرهیز از ماندگاری طولانی‌مدت هوای راکد در فضاهای بسته می‌تواند به بهبود کیفیت هوای محیط کمک کند.

همچنین در زمان بروز بیماری‌های تنفسی، توجه بیشتر به تهویه و رعایت آداب تنفسی اهمیت پیدا می‌کند.

توجه به علائم بیماری و پرهیز از حضور فرد بیمار در محیط مدرسه

در جریان این برنامه به دانش‌آموزان آموزش داده شد که در صورت بروز علائم بیماری، موضوع را با والدین و مسئولان مدرسه در میان بگذارند و از خوددرمانی یا مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنند.

دانش‌آموزی که علائم قابل توجه بیماری تنفسی دارد، باید بر اساس شرایط و نظر والدین و کادر درمان، مورد ارزیابی قرار گیرد و در صورت نیاز از حضور در محیط‌های تجمعی تا بهبود وضعیت و طبق توصیه پزشک خودداری کند.

این موضوع علاوه بر کمک به سلامت خود دانش‌آموز، از انتقال بیماری به دوستان، معلمان و سایر اعضای خانواده نیز جلوگیری می‌کند.

آموزش عوامل مؤثر بر سلامت قلب و پیشگیری از بیماری‌های قلبی

یکی دیگر از محورهای آموزشی این برنامه، آشنایی دانش‌آموزان با اهمیت سلامت قلب و عروق و نقش رفتارهای سالم از دوران کودکی بود.

بیماری‌های قلبی و عروقی اگرچه بیشتر در سنین بزرگسالی بروز می‌کنند، اما بسیاری از عوامل خطر آنها از سال‌های کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرند. به همین دلیل، ایجاد سبک زندگی سالم از دوران کودکی می‌تواند در کاهش خطر بیماری‌های غیرواگیر در سال‌های آینده مؤثر باشد.

در این زمینه، تغذیه متعادل، مصرف بیشتر مواد غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، خواب کافی، کاهش مصرف خوراکی‌های پرنمک و پرچربی و پرهیز از قرار گرفتن در معرض دود دخانیات از جمله اصول مهم سلامت قلب مطرح شد.

تغذیه سالم و نقش آن در سلامت کودکان

دانش‌آموزان با اهمیت انتخاب مواد غذایی سالم و متنوع آشنا شدند و بر ضرورت مصرف مناسب میوه‌ها و سبزیجات، غلات، حبوبات، منابع پروتئینی مناسب و لبنیات متناسب با نیازهای سنی تأکید شد.

همچنین توصیه شد مصرف خوراکی‌های بسیار شور، چرب و شیرین، نوشیدنی‌های شیرین و تنقلات کم‌ارزش غذایی محدود شود.

انتخاب میان‌وعده‌های سالم در مدرسه نیز یکی از رفتارهای مهمی است که می‌تواند به تأمین بهتر نیازهای تغذیه‌ای دانش‌آموزان و پیشگیری از شکل‌گیری عادات غذایی نامناسب کمک کند.

فعالیت بدنی و نقش آن در سلامت جسم و روان

فعالیت بدنی منظم از دیگر عوامل مؤثر بر سلامت کودکان است. تحرک کافی علاوه بر کمک به سلامت قلب و عروق و کنترل وزن، می‌تواند در بهبود آمادگی جسمانی، خواب، خلق‌وخو و توانایی انجام فعالیت‌های روزانه نیز مؤثر باشد.

دانش‌آموزان تشویق شدند تا متناسب با شرایط جسمی و توصیه‌های متخصصان، فعالیت بدنی روزانه داشته باشند و زمان طولانی نشستن و بی‌تحرکی را کاهش دهند.

همچنین انجام فعالیت‌های ورزشی باید متناسب با سن، توانایی و شرایط جسمی فرد و با رعایت اصول ایمنی انجام شود.

پرهیز از دخانیات و دود دست دوم

یکی از پیام‌های مهم سلامت قلب و دستگاه تنفسی، ضرورت پرهیز از مصرف دخانیات و همچنین کاهش مواجهه کودکان با دود دخانیات بود.

به دانش‌آموزان آموزش داده شد که دود سیگار و سایر محصولات دخانی می‌تواند برای سلامت دستگاه تنفسی و قلب و عروق زیان‌آور باشد و کودکان و نوجوانان باید از قرار گرفتن در معرض دود دخانیات نیز تا حد امکان دور باشند.

آموزش مهارت «نه گفتن» به پیشنهادهای ناسالم و تقویت توانایی تصمیم‌گیری صحیح نیز از موضوعات مهم در برنامه‌های ارتقای سلامت دانش‌آموزان محسوب می‌شود.

نقش دانش‌آموزان در انتقال پیام‌های سلامت به خانواده

در این برنامه بر نقش دانش‌آموزان به عنوان سفیران سلامت در خانواده و جامعه تأکید شد. دانش‌آموزان می‌توانند بسیاری از آموخته‌های خود درباره شست‌وشوی دست‌ها، آداب سرفه و عطسه، پیشگیری از حیوان‌گزیدگی، توجه به علائم بیماری‌ها، تغذیه سالم و فعالیت بدنی را به اعضای خانواده منتقل کنند.

انتقال این پیام‌ها به خانواده می‌تواند به شکل‌گیری محیط سالم‌تر در خانه و افزایش حساسیت خانواده نسبت به علائم هشداردهنده بیماری‌ها کمک کند.

اهمیت همکاری مدرسه، خانواده و نظام سلامت

ارتقای سلامت دانش‌آموزان نیازمند همکاری مستمر میان خانواده، مدرسه و نظام بهداشت و درمان است. آموزش‌های ارائه‌شده در مدرسه زمانی اثربخشی بیشتری خواهد داشت که خانواده‌ها نیز بر رعایت اصول بهداشتی و رفتارهای سالم تأکید داشته باشند و در صورت مشاهده علائم بیماری، اقدامات لازم را به‌موقع انجام دهند.

مراکز خدمات جامع سلامت نیز با ارائه خدمات آموزشی، مراقبتی، مشاوره‌ای و ارجاعی، نقش مهمی در حمایت از سلامت کودکان و خانواده‌ها دارند.

در همین چارچوب، اجرای برنامه‌های آموزشی در مدارس توسط کارشناسان و کارکنان حوزه سلامت می‌تواند زمینه ارتباط مستقیم دانش‌آموزان با نظام سلامت و افزایش اعتماد و آگاهی آنان نسبت به خدمات بهداشتی را فراهم کند.

پاسخگویی به پرسش‌های دانش‌آموزان و تأکید بر دریافت اطلاعات صحیح

در جریان برگزاری این برنامه، ضمن ارائه مطالب آموزشی متناسب با گروه سنی دانش‌آموزان، به پرسش‌ها و ابهامات آنان نیز پاسخ داده شد.

تأکید شد که در موضوعات مرتبط با سلامت، دانش‌آموزان و خانواده‌ها باید اطلاعات مورد نیاز خود را از منابع معتبر و کارکنان نظام سلامت دریافت کنند و از توجه به مطالب نادرست، توصیه‌های غیرعلمی و اطلاعات منتشرشده در منابع نامعتبر خودداری کنند.

همچنین مواردی که نیازمند بررسی یا پیگیری بیشتر بود، با توجه به شرایط فردی و تشخیص کارشناسان، برای پیگیری توسط والدین و مراکز خدمات سلامت مورد توجه قرار گرفت.

ضرورت تداوم آموزش‌های سلامت در مدارس

اجرای یک برنامه آموزشی، اگرچه می‌تواند آگاهی دانش‌آموزان را افزایش دهد، اما تثبیت رفتارهای سالم نیازمند استمرار آموزش و تکرار پیام‌های بهداشتی است.

آموزش مستمر درباره بیماری‌های واگیر، بهداشت تنفسی، پیشگیری از حیوان‌گزیدگی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی، سلامت روان، بهداشت فردی و سایر موضوعات مورد نیاز کودکان می‌تواند به شکل‌گیری نسلی آگاه‌تر و مسئولیت‌پذیرتر در زمینه سلامت کمک کند.

از این رو، استمرار همکاری میان مراکز خدمات جامع سلامت، مدارس، خانواده‌ها و دستگاه‌های مرتبط می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه برنامه‌های ارتقای سلامت دانش‌آموزان در شهرستان ساوجبلاغ فراهم کند.

تأکید بر رویکرد پیشگیرانه در سلامت کودکان

پیام اصلی این برنامه آموزشی، توجه به اصل مهم «پیشگیری بهتر از درمان است» و تقویت مسئولیت فردی و اجتماعی در حفظ سلامت بود.

شناخت عوامل خطر، رعایت اصول ساده بهداشتی، توجه به علائم هشداردهنده، مراجعه به‌موقع به مراکز خدمات سلامت، خودداری از خوددرمانی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و رعایت اصول بهداشت فردی و اجتماعی، مجموعه‌ای از رفتارهایی هستند که از دوران کودکی می‌توانند به عادت‌های پایدار و مؤثر برای حفظ سلامت تبدیل شوند.

برگزاری چنین برنامه‌هایی در مدارس شهرستان ساوجبلاغ، گامی در مسیر افزایش سواد سلامت، تقویت خودمراقبتی و مشارکت دانش‌آموزان در حفظ سلامت خود، خانواده و جامعه به شمار می‌رود.

مشخصات برنامه

این برنامه آموزشی در تاریخ ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵ در مدرسه ابتدایی دخترانه فلاحت‌پیشه کردان برگزار شد.

متولی و مجریان برنامه: شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ، مرکز خدمات جامع سلامت روستایی کردان، واحد بیماری‌ها و مسئولان مدرسه.

حاضران و عوامل اجرایی: دکتر علی رنجبرپور، مدیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ، سرپرست مرکز خدمات جامع سلامت روستایی کردان، کارشناسان واحد بیماری‌ها و مسئولان مدرسه.

گروه هدف: دانش‌آموزان مدرسه ابتدایی دخترانه فلاحت‌پیشه کردان.

محورهای اصلی آموزشی: پیشگیری از بیماری هاری و حیوان‌گزیدگی، آشنایی با بیماری سل و علائم هشداردهنده آن، پیشگیری از بیماری‌های تنفسی، رعایت بهداشت فردی و آداب تنفسی، سلامت قلب و عروق، تغذیه سالم، فعالیت بدنی و تقویت رفتارهای خودمراقبتی.

جمع‌بندی

آموزش سلامت در مدارس، یکی از مؤثرترین مسیرهای ارتقای آگاهی کودکان و ایجاد رفتارهای سالم در جامعه است. برنامه آموزشی برگزارشده در مدرسه ابتدایی دخترانه فلاحت‌پیشه کردان با تمرکز بر بیماری‌های واگیر و غیرواگیر و ارائه آموزش‌های کاربردی درباره هاری، سل، بیماری‌های تنفسی و سلامت قلب، تلاش داشت دانش‌آموزان را با مهم‌ترین اصول پیشگیری و مراقبت از سلامت آشنا کند.

توجه به پیشگیری از حیوان‌گزیدگی و مراجعه فوری پس از گزش، جدی گرفتن سرفه طولانی و سایر علائم هشداردهنده، رعایت بهداشت دست و آداب تنفسی، تهویه مناسب محیط، تغذیه سالم، تحرک کافی و پرهیز از عوامل خطر، از مهم‌ترین پیام‌های آموزشی این برنامه بود.

تداوم چنین آموزش‌هایی و تقویت همکاری میان خانواده‌ها، مدارس و شبکه بهداشت و درمان می‌تواند نقش مؤثری در افزایش سواد سلامت، کاهش عوامل خطر بیماری‌ها و پرورش نسلی سالم، آگاه و مسئولیت‌پذیر داشته باشد.

روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ