ال‌نینو و سلامت؛ توصیه‌های پیشگیرانه و اقدامات ضروری برای مردم

مقدمه

پدیده «ال‌نینو» یکی از نوسانات طبیعی اقلیم است که می‌تواند الگوهای معمول دما و بارش را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد. پیامدهای ال‌نینو در همه مناطق یکسان نیست و نوع و شدت آن به شرایط جوی، فصل، موقعیت جغرافیایی و میزان آسیب‌پذیری هر منطقه بستگی دارد.

از دیدگاه سلامت، اهمیت ال‌نینو بیشتر به پیامدهای احتمالی آن مربوط می‌شود؛ پیامدهایی مانند تغییرات دمایی، بارندگی شدید، آب‌گرفتگی و سیلاب، خشکسالی، تغییر کیفیت آب و غذا، آلودگی هوا و تغییر شرایط برخی بیماری‌های عفونی. بنابراین آگاهی و آمادگی خانواده‌ها می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطرات و حفظ سلامت جامعه داشته باشد.

پیشگیری و آمادگی پیش از وقوع شرایط نامساعد

خانواده‌ها نباید منتظر وقوع سیلاب، بارندگی شدید یا سایر شرایط اضطراری بمانند. بهتر است از قبل مسیرهای دسترسی و خروج ایمن از محل زندگی را بشناسند، شماره‌های ضروری را در دسترس داشته باشند و در صورت سکونت در مناطق مستعد آب‌گرفتگی، برای جابه‌جایی احتمالی اعضای خانواده برنامه داشته باشند.

پیگیری اخبار و هشدارهای هواشناسی و اطلاعیه‌های رسمی دستگاه‌های مسئول نیز اهمیت زیادی دارد. مردم باید هشدارهای رسمی را جدی گرفته و از تصمیم‌گیری بر اساس شایعات و اخبار تأییدنشده در شبکه‌های اجتماعی خودداری کنند.

مراقبت هنگام بارندگی شدید و احتمال سیلاب

یکی از مهم‌ترین خطرات سلامت در زمان بارندگی شدید، غرق‌شدگی و آسیب‌های ناشی از آب جاری است. آب سیلاب ممکن است حاوی فاضلاب، میکروب‌ها، مواد شیمیایی، اجسام تیز و سایر آلاینده‌ها باشد.

از ورود به آب سیلاب، راه رفتن در مسیر آب جاری و نزدیک شدن به رودخانه‌ها، مسیل‌ها و مناطق آب‌گرفته خودداری کنید. هرگز با خودرو وارد مسیر آب‌گرفته نشوید؛ حتی جریان نسبتاً کم‌آب نیز می‌تواند خطرناک باشد.

کودکان را از رودخانه‌ها، کانال‌ها، جوی‌ها، گودال‌ها و مناطق آب‌گرفته دور نگه دارید و اجازه ندهید برای بازی وارد این مناطق شوند.

آب آشامیدنی سالم را جدی بگیرید

پس از سیلاب یا آب‌گرفتگی، احتمال آلودگی منابع آب افزایش می‌یابد. آب شفاف لزوماً آب سالم نیست.

در صورت اعلام آلودگی یا عدم اطمینان از سلامت آب، از مصرف آن برای نوشیدن، تهیه غذا، شست‌وشوی مواد غذایی، تهیه یخ و مسواک زدن خودداری کنید و از آب سالم و مورد تأیید استفاده کنید.

در شرایط اضطراری، آب باید مطابق دستورالعمل‌های اعلام‌شده توسط مراجع بهداشتی مصرف یا در صورت توصیه مسئولان، جوشانده و گندزدایی شود.

پیشگیری از بیماری‌های گوارشی و عفونی

سیلاب و بارندگی شدید می‌تواند سیستم آب، فاضلاب و دفع پسماند را مختل کرده و احتمال آلودگی آب و مواد غذایی را افزایش دهد.

شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب سالم و صابون، به‌ویژه پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از تهیه یا مصرف غذا، یکی از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از بیماری‌های عفونی است.

مواد غذایی باید در ظروف مناسب و دور از آب سیلاب نگهداری شوند. مواد غذایی که با آب سیلاب تماس داشته‌اند نباید مصرف شوند، حتی اگر ظاهر یا بوی آنها طبیعی باشد.

مواد غذایی فسادپذیر که به دلیل قطع برق یا اختلال در سرمایش، برای مدت نامناسبی در دمای نامطمئن باقی مانده‌اند نیز باید دور ریخته شوند.

مراقبت در برابر جوندگان و حیوانات

پس از بارندگی شدید و سیلاب، ممکن است جوندگان و برخی حیوانات از محل زندگی خود جابه‌جا شوند.

از تماس مستقیم با آب سیلاب، گل و لای و محیط‌های مشکوک آلوده خودداری کنید. هنگام پاکسازی محیط، استفاده از دستکش و کفش مناسب توصیه می‌شود و زخم‌ها و خراش‌های پوستی باید با پوشش مناسب محافظت شوند.

مواد غذایی و زباله نیز باید در ظروف دربسته نگهداری شوند تا موجب تجمع جوندگان نشوند.

مراقبت از زخم‌ها و آسیب‌های پوستی

وجود زخم یا خراش پوستی احتمال عفونت را افزایش می‌دهد. بنابراین از تماس زخم با آب سیلاب جلوگیری کنید.

اگر زخم با آب آلوده تماس پیدا کرد، آن را با آب سالم و صابون تمیز کنید و در صورت ایجاد قرمزی، تورم، درد، ترشح یا تب، برای دریافت خدمات پزشکی مراجعه کنید.

ایمنی هنگام بازگشت به خانه پس از سیلاب

پس از فروکش کردن آب، بازگشت فوری به ساختمان‌های آسیب‌دیده همیشه ایمن نیست. ساختمان‌ها ممکن است دچار آسیب سازه‌ای شده باشند و آب‌گرفتگی می‌تواند خطر برق‌گرفتگی، آلودگی فاضلاب، کپک و سایر مخاطرات را ایجاد کند.

در صورت آسیب جدی ساختمان، تا زمان اطمینان از ایمنی آن وارد نشوید. وسایل برقی خیس را به برق نزنید و برای بررسی آنها از افراد متخصص کمک بگیرید.

پیشگیری از مسمومیت با مونوکسیدکربن

پس از قطع برق یا در شرایط اضطراری، استفاده نادرست از موتور برق، زغال، منقل، اجاق و سایر وسایل سوخت‌سوز می‌تواند موجب مسمومیت با مونوکسیدکربن شود.

هرگز موتور برق، منقل زغالی یا وسایل سوخت‌سوز را در منزل، پارکینگ، زیرزمین یا سایر فضاهای بسته روشن نکنید. این وسایل باید در فضای باز و با رعایت فاصله ایمن از در و پنجره استفاده شوند.

مونوکسیدکربن گازی بی‌رنگ و بی‌بو است و می‌تواند موجب مسمومیت شدید و حتی مرگ شود.

پیشگیری از کپک و مشکلات تنفسی

رطوبت باقی‌مانده در ساختمان پس از بارندگی یا سیلاب می‌تواند زمینه رشد کپک را فراهم کند.

محیط‌های مرطوب باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن خشک و تهویه شوند. وسایل خیس و غیرقابل استفاده نیز باید از محیط خارج شوند.

افراد مبتلا به بیماری‌های تنفسی، کودکان، سالمندان و سایر افراد حساس باید هنگام پاکسازی محیط‌های مرطوب و کپک‌زده احتیاط بیشتری داشته باشند.

مراقبت از سلامت تنفسی و کیفیت هوا

تغییرات اقلیمی می‌تواند در برخی مناطق با شرایط خشک، آتش‌سوزی و افزایش دود و ذرات معلق همراه شود. آلودگی هوا می‌تواند بیماری‌های تنفسی و قلبی را تشدید کند.

افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی و تنفسی، کودکان و سالمندان در روزهایی که کیفیت هوا نامطلوب است باید فعالیت‌های طولانی و غیرضروری در فضای باز را کاهش داده و توصیه‌های رسمی کیفیت هوا را رعایت کنند.

مراقبت در برابر گرمای شدید

در برخی شرایط اقلیمی، افزایش دما و رخدادهای گرمایی ممکن است افزایش یابد. گرمای شدید می‌تواند باعث کم‌آبی بدن، گرمازدگی و تشدید برخی بیماری‌های قلبی، تنفسی، کلیوی و سایر بیماری‌های مزمن شود.

در روزهای بسیار گرم، از فعالیت شدید در گرم‌ترین ساعات روز خودداری کنید، در محیط خنک بمانید، لباس مناسب بپوشید و مایعات کافی مصرف کنید؛ مگر اینکه پزشک به دلیل بیماری خاص، محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده باشد.

سالمندان، کودکان، افراد دارای بیماری‌های مزمن و افرادی که در فضای باز کار می‌کنند، نیازمند مراقبت بیشتری هستند.

مراقبت ویژه از کودکان

کودکان در شرایط اضطراری و تغییرات شدید آب‌وهوایی آسیب‌پذیرتر هستند.

آنها باید از رودخانه‌ها، کانال‌ها، آب‌های راکد و مناطق سیلابی دور نگه داشته شوند.

همچنین در روزهای گرم، هرگز کودک را حتی برای مدت کوتاه در خودروی پارک‌شده رها نکنید؛ دمای داخل خودرو می‌تواند به سرعت افزایش یافته و خطر جدی ایجاد کند.

مراقبت از سالمندان و بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن

سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، ریوی، کلیوی، دیابت و سایر بیماری‌های مزمن ممکن است در برابر گرما، آلودگی هوا، اختلال دسترسی به دارو و خدمات درمانی آسیب‌پذیرتر باشند.

خانواده‌ها بهتر است پیش از بروز شرایط نامساعد، داروهای ضروری، وسایل پزشکی و اطلاعات تماس مراکز درمانی مورد نیاز این افراد را در دسترس داشته باشند.

قطع یا تغییر خودسرانه داروهای بیماری‌های مزمن نیز توصیه نمی‌شود و هرگونه تغییر در درمان باید با نظر پزشک انجام شود.

مراقبت از مادران باردار و نوزادان

بارندگی شدید، سیلاب و اختلال در حمل‌ونقل ممکن است دسترسی برخی مادران باردار به خدمات سلامت را دشوار کند.

خانواده‌هایی که مادر باردار دارند باید از قبل مسیر و امکان دسترسی به خدمات درمانی و مراقبت‌های بارداری را در شرایط اضطراری در نظر داشته باشند.

تغذیه و ایمنی مواد غذایی

در شرایط تغییرات اقلیمی و بروز اختلال در تولید یا توزیع مواد غذایی، توجه به تغذیه گروه‌های آسیب‌پذیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مصرف متنوع مواد غذایی، نگهداری صحیح مواد فسادپذیر، جلوگیری از هدررفت مواد غذایی و رعایت اصول ایمنی غذا برای حفظ سلامت خانواده ضروری است.

سلامت روان در شرایط بحران

سیلاب، خسارت به منزل، از دست رفتن وسایل زندگی، مشکلات اقتصادی، جابه‌جایی اجباری و نگرانی درباره آینده می‌تواند موجب اضطراب، ترس، اختلال خواب و فشار روانی شود.

برخی واکنش‌های روانی پس از یک حادثه طبیعی هستند، اما اگر اضطراب، بی‌خوابی، ترس شدید، ناامیدی یا اختلال در عملکرد فرد ادامه پیدا کرد یا شدت گرفت، دریافت خدمات تخصصی سلامت روان ضروری است.

حمایت اعضای خانواده، حفظ ارتباط اجتماعی و کمک به افراد آسیب‌دیده می‌تواند در کاهش فشار روانی پس از بحران مؤثر باشد.

آمادگی برای قطع برق و اختلال خدمات

در شرایط بارندگی شدید یا سایر حوادث اقلیمی، ممکن است برق، آب، ارتباطات یا مسیرهای دسترسی برای مدتی مختل شوند.

خانواده‌ها بهتر است چراغ‌قوه، باتری، آب سالم، مواد غذایی مناسب، داروهای ضروری و شماره‌های تماس مورد نیاز را در دسترس داشته باشند.

افرادی که به تجهیزات پزشکی وابسته به برق هستند نیز باید برای زمان قطع برق، برنامه جایگزین داشته باشند.

چه زمانی باید به مرکز درمانی مراجعه کرد؟

در صورت بروز علائم شدید یا غیرعادی پس از سیلاب، گرمای شدید یا تماس با آب و محیط آلوده، مراجعه به خدمات پزشکی ضروری است.

تنگی نفس، کاهش سطح هوشیاری، غش، گرمازدگی شدید، استفراغ و اسهال شدید، علائم کم‌آبی قابل توجه، تب پایدار، آسیب جدی، علائم عفونت زخم و بروز علائم غیرمعمول پس از تماس با آب آلوده از مواردی هستند که نباید مراجعه برای دریافت خدمات پزشکی به تأخیر بیفتد.

یک پیام مهم برای خانواده‌ها

ال‌نینو به معنی وقوع قطعی سیل، خشکسالی، بیماری یا گرمای شدید در شهرستان ساوجبلاغ نیست. نوع و شدت پیامدها به شرایط محلی و الگوهای جوی بستگی دارد.

بنابراین هدف از اطلاع‌رسانی درباره ال‌نینو ایجاد نگرانی در جامعه نیست؛ بلکه افزایش آگاهی، آمادگی و توانایی خانواده‌ها برای مواجهه ایمن با پیامدهای احتمالی تغییرات آب‌وهوایی است.

آگاهی، آمادگی و رعایت توصیه‌های بهداشتی و ایمنی، سه گام اساسی برای کاهش پیامدهای مخاطرات اقلیمی و حفاظت از سلامت خانواده و جامعه است.

روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ