شبکه بهداشت و درمان ساوجبلاغ

برگزاری کارگاه آموزشی پیشگیری و کنترل بیماری گال (جرب) در مؤسسه خیریه ماژین مهر هشتگرد

به گزارش روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ، در راستای اجرای سیاست‌های نظام سلامت و با هدف ارتقای سطح آگاهی‌های بهداشتی و توانمندسازی گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه، کارشناسان مرکز خدمات جامع سلامت شهید نژاد فلاح شهر هشتگرد با حضور فعال در مؤسسه خیریه ماژین مهر، اقدام به برگزاری یک دوره آموزشی جامع و تخصصی در زمینه بیماری گال (جرب) نمودند. این برنامه آموزشی روز چهاردهم مرداد ماه سال ۱۴۰۵ برگزار شد و طی آن، پزشک مرکز، کارشناس مسئول مبارزه با بیماری‌ها و کارشناس بهداشت محیط، به ارائه مباحث علمی و کاربردی در خصوص این بیماری عفونی پوستی پرداختند.

شناخت بیماری گال؛ عامل ایجادکننده و ماهیت آن

بیماری گال که در متون پزشکی با نام جرب (Scabies) نیز شناخته می‌شود، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های عفونی و انگلی پوستی در سراسر جهان محسوب می‌گردد. این بیماری توسط نوعی کنه یا هیره بسیار ریز و میکروسکوپی به نام سارکوپتس اسکابئی (Sarcoptes scabiei) ایجاد می‌شود که برای مشاهده آن نیاز به ابزارهای دقیق آزمایشگاهی است. عامل بیماری با نفوذ به لایه‌های سطحی پوست، اقدام به حفر تونل‌ها و نقب‌هایی در زیر پوست نموده و ضمن تخم‌ریزی، واکنش‌های التهابی و آلرژیک شدیدی را در فرد مبتلا بروز می‌دهد. این انگل‌ها در نقاط گرم و مرطوب بدن نظیر چین‌های پوستی، بین انگشتان دست و پا، زیر بغل، کشاله ران و نواحی تناسلی بیشترین فعالیت را دارند و به سرعت می‌توانند موجب درگیری نواحی وسیعی از پوست گردند.

علائم بالینی و نشانه‌های هشداردهنده بیماری

یکی از مهم‌ترین و بارزترین علائم بیماری گال، خارش شدید و طاقت‌فرسا است که معمولاً در ساعات شب و هنگام استراحت به حداکثر میزان خود می‌رسد. این خارش شبانه ناشی از فعالیت بیشتر کنه‌ها در زیر پوست و نیز واکنش سیستم ایمنی بدن به مواد دفعی و تخم‌های انگل است. علاوه بر خارش، ضایعات پوستی به صورت جوش‌های ریز، برجستگی‌های قرمز رنگ، تاول‌های کوچک و گاهی خطوط باریک و منحنی‌شکل (که نشان‌دهنده مسیر حرکت کنه در زیر پوست است) در نواحی مختلف بدن ظاهر می‌شود. در صورت خاراندن مداوم نواحی مبتلا، احتمال ایجاد زخم‌های سطحی، عفونت‌های ثانویه باکتریایی و تشدید علائم وجود دارد که می‌تواند روند تشخیص و درمان را با پیچیدگی مواجه سازد. مهم است بدانیم که علائم بیماری معمولاً بین چهار تا شش هفته پس از آلودگی اولیه بروز می‌یابد و در این دوره، فرد ممکن است بدون اطلاع از ابتلای خود، بیماری را به دیگران انتقال دهد.

راه‌های انتقال و شیوه‌های سرایت بیماری

کارشناسان حاضر در این کارگاه آموزشی با اشاره به ماهیت مسری بودن بیماری گال، تأکید کردند که مهم‌ترین و شایع‌ترین راه انتقال این بیماری، تماس مستقیم و طولانی‌مدت پوست با پوست با فرد آلوده است. این تماس باید حداقل به مدت ۱۵ دقیقه به طور پیوسته ادامه یابد تا امکان انتقال انگل فراهم شود؛ از این رو، افرادی که در محیط‌های شلوغ، مراکز نگهداری، خوابگاه‌ها، زندان‌ها و آسایشگاه‌ها زندگی می‌کنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. علاوه بر تماس مستقیم، بیماری از طریق استفاده مشترک از وسایل شخصی آلوده نظیر لباس، حوله، ملحفه، پتو، رختخواب و حتی صندلی‌های پارچه‌ای نیز قابل انتقال است. بر خلاف باور عمومی، گال از طریق تماس معمولی مانند دست دادن کوتاه یا در آغوش گرفتن سریع به راحتی منتقل نمی‌شود؛ بلکه ارتباط فیزیکی نزدیک و مداوم شرط اصلی سرایت بیماری محسوب می‌گردد.

روش‌های پیشگیری؛ گام‌های مؤثر در کنترل بیماری

در این برنامه آموزشی، بر نقش بی‌بدیل رعایت بهداشت فردی و محیطی به عنوان مؤثرترین و کارآمدترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا به بیماری گال تأکید شد. رعایت شست‌وشوی مرتب بدن با آب و صابون، به ویژه در نواحی چین‌خورده و مستعد تجمع انگل، یکی از اصول اساسی پیشگیری محسوب می‌شود. همچنین، خودداری از به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی مانند حوله، لباس، ملحفه، برس مو و شانه با دیگران، از جمله اقدامات ضروری در پیشگیری از انتقال بیماری است. کارشناس بهداشت محیط مرکز نیز با ارائه توصیه‌های کاربردی، بر اهمیت شست‌وشوی لباس‌ها، ملحفه‌ها و حوله‌ها با آب داغ (در دمای بالای ۶۰ درجه سانتی‌گراد) و استفاده از خشک‌کن با حرارت بالا برای از بین بردن کامل کنه‌ها و تخم‌های آن تأکید نمود. علاوه بر این، نظافت مستمر محیط زندگی، جاروکشی مرتب فرش‌ها، مبل‌ها و سطوح مختلف منزل و کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها (به منظور جلوگیری از پنهان شدن کنه‌ها در زیر ناخن) از دیگر توصیه‌های مؤثر در کنترل و پیشگیری از گسترش بیماری است.

روش‌های درمان و مراقبت‌های پس از ابتلا

پزشک مرکز خدمات جامع سلامت شهید نژاد فلاح در ادامه این کارگاه، به تشریح روش‌های استاندارد درمان بیماری گال پرداخت و بر لزوم مراجعه به موقع به مراکز بهداشتی و درمانی و پرهیز از هرگونه خوددرمانی تأکید نمود. درمان اصلی این بیماری، استفاده از داروهای موضعی ضد انگل نظیر کرم پرمترین ۵ درصد (که به عنوان خط اول درمان شناخته می‌شود)، لوسیون کروتامیتون، بنزیل بنزوات و پماد گوگرد است که باید مطابق با دستور پزشک و بر روی تمام نقاط بدن (از گردن به پایین) مالیده شود. این داروها باید به مدت حداقل ۸ تا ۱۴ ساعت (معمولاً ۱۲ ساعت) بر روی پوست باقی بمانند تا اثربخشی لازم را داشته باشند. در موارد شدیدتر یا در افرادی که به درمان موضعی پاسخ نمی‌دهند، ممکن است پزشک داروهای خوراکی مانند ایورمکتین را تجویز نماید. لازم به ذکر است که خارش ناشی از گال ممکن است تا چند هفته پس از درمان موفقیت‌آمیز نیز ادامه یابد، اما این به معنای باقی ماندن انگل نیست و نیازی به تکرار درمان بدون نظر پزشک نمی‌باشد. همچنین، تمامی افرادی که با بیمار در تماس نزدیک بوده‌اند، حتی در صورت نداشتن علامت، باید تحت درمان پیشگیرانه قرار گیرند تا از چرخه انتقال بیماری جلوگیری به عمل آید.

اهمیت آگاه‌سازی و نقش آموزش در کنترل بیماری‌های واگیر

برگزاری این گونه کارگاه‌های آموزشی در مراکز خیریه و مؤسسات حمایتی، گامی ارزشمند در جهت تحقق عدالت در سلامت و دسترسی همگانی به اطلاعات صحیح بهداشتی محسوب می‌شود. گروه‌های آسیب‌پذیر و ساکنان مراکز نگهداری به دلیل تراکم جمعیتی و شرایط خاص زیستی، از جمله اقشاری هستند که نیازمند آموزش‌های مستمر و هدفمند در زمینه پیشگیری از بیماری‌های واگیر می‌باشند. کارشناسان شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ با حضور فعال در این مراکز، ضمن ارتقای سطح آگاهی مددجویان و پرسنل، زمینه‌سازی برای تشخیص زودهنگام، درمان به موقع و پیشگیری از طغیان‌های احتمالی بیماری را فراهم می‌آورند. این اقدامات در راستای اجرای دستورالعمل‌های کشوری مراقبت از بیماری گال و پدیکولوزیس که توسط مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تدوین شده است، انجام می‌گیرد.

توصیه‌های نهایی به عموم مردم

شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ از تمامی شهروندان محترم می‌خواهد که در صورت مشاهده هرگونه علائم مشکوک به بیماری گال از جمله خارش شدید پوستی (به ویژه در شب)، ضایعات و جوش‌های پوستی در نواحی بین انگشتان، مچ‌ها، آرنج‌ها، زیر بغل و کشاله ران، در اسرع وقت به نزدیک‌ترین مرکز خدمات جامع سلامت یا پایگاه بهداشتی مراجعه نمایند. تشخیص و درمان به موقع این بیماری، ضمن کاهش عوارض و رنج ناشی از آن، نقش بسزایی در جلوگیری از انتقال به سایر اعضای خانواده و جامعه ایفا می‌کند. همچنین، رعایت اصول بهداشت فردی، پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی و توجه به نظافت محیط زندگی، ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین راه‌های مصون ماندن از ابتلا به این بیماری هستند. بیماری گال یک بیماری کاملاً قابل درمان است و جای هیچ گونه نگرانی ندارد، مشروط بر اینکه افراد مبتلا به موقع تشخیص داده شده و تحت مراقبت‌های درمانی استاندارد قرار گیرند.

روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان ساوجبلاغ