پیام های سلامتی
مسمومیت دارویی شایع ترین علت مراجعه به بخش مسمومیت بیمارستانهای ایران  
چگونه از بروز مسمومیت ناشی از داروها پیشگیری نماییم
دکتر یسنا به منش، داروساز
دبیر ستاد مرکزی اطلاع رسانی داروها و سموم، سازمان غذا و دارو
 
داروها یکی از خطرناک ترین عوامل مسمومیت زا در منازل می باشند. عدم توجه به میزان مصرف دارو، مصرف داروها در تاریکی، همراه با خواب آلودگی و مصرف خودسرانه داروها، همگی می تواند منجر به مسمومیت های دارویی شوند.
ضمن اجتناب از مصرف خودسرانه داروها، باید توجه داشت مقادیر بالای برخی از داروهای به ظاهر کم خطر، می توانند برای فرد خصوصاً کودکان و افراد مسن کشنده باشد. لازم به ذکر است شایعترین علت بروز مسمومیت در جهان، مصرف داروها بیش از مقادیر درمانی می باشد و هفتاد درصد از مسمومیت های ارجاع شده به مراکز اطلاع رسانی داروها و سموم کشور، مسمومیت های دارویی می باشد. همه ساله نزدیک به 60 درصد از تماسهای مراکز اطلاع رسانی داروها و سموم کشور ایران مربوط به مسمومیت های دارویی بوده است که رقم بالا و قابل تاملی است. شیوع بالای مسمومیت های دارویی بر اساس آمار مسمومین مراجعه کننده به بیمارستانهای کشور تایید شده است.
در آمار بدست آمده از مراکز اطلاع رسانی داروها و سموم  کشور، کماکان درصد بالایی از مسمومیت ها یعنی در حدود 56 درصد از کل مسمومیت های ثبت شده در این مراکز به مسمومیت دارویی تعلق دارد.
با توجه به آمار سازمان پزشکی قانونی کشور درخصوص مرگ و میر ناشی از مسمومیت با داروها، مشاهده می شود در پنج سال اخیر به طور میانگین هر سال بین 550 تا 780 نفر از هموطنانمان در اثر مسمومیت با دارو جان سپرده اند.
(به تفکیک آمار مرگ ناشی از دارو در شش سال اخیر به این شرح می باشد:
  1389 1390 1391 1392 1393 پنج ماه نخست 1394
تعداد مرگ ناشی از مسمومیت دارویی 551 627 599 747 778 332
درصد مرگ ناشی از مسمومیت دارویی نسبت به کل مسمومیت های منجر به فوت 9.1 10 11 13.2 14.4 16.3
 
 
در سالهای 1390 تا 1394 ، از هر صد نفر مراجعه کننده به بیمارستان لقمان حکیم تهران 60 تا 68  نفر در اثر دارو مسموم شده بودند و 80 درصد از این موارد تعمدی بوده است.
1390 1391 1392 1393 شش ماه اول 1394
مسمومیت با دارو 7291 8656 9979 10097 4913
درصد مسمومیت 60.5 64.7 77.8 68.1 68.2
 
برای تایید بالا بودن مسمومیت های دارویی در دیگر نقاط کشور، از همکارانمان در دو کلان شهر مشهد و اصفهان تقاضا کردیم تا آمار مسمومیت های مراجعه شده به بیمارستانهای مرجع مسمومیت در این دو شهر را گزارش دهند.
بر اساس آمار ارسالی مشخص شد که در سالهای 1391 تا نیمه نخست سال 1394، بین 75 تا 84 درصد از مسمومیت های بیمارستان امام رضای مشهد و همچنین نزدیک به  45 درصد از مسمومیت های بیمارستان نور و علی اصغر اصفهان، ناشی از دارو بوده است. در مشهد 9درصد، در اصفهان درحدود 4 درصد و در بیمارستان لقمان  4درصد از مسمومیت های دارویی در کودکان اتفاق افتاده است.
مسمومیت های دارویی در کودکان اغلب اتفاقی و در اثر کنجکاوی کودک و یا اشتباه والدین رخ می دهد، نزدیک به 80 درصد از کودکان مسموم ارجاع داده شده به بیمارستان کودکان مفید تهران در طی سالهای 1390 تا 1392 به صورت اتفاقی در اثر مصرف دارو مسموم شده بودند. مسمومیت های تعمدی مراجعه شده به بیمارستانهای کشور 65 تا 85% از موارد مراجعات را به خود اختصاص می دهد. این درحالی است که ابتدا مسمومیت های دارویی و سپس مسمومیت با سموم دفع آفات نباتی، بالاترین علت مسمومیت های تعمدی را به خود اختصاص می دهند.
 
برای پیشگیری از بروز مسمومیت دارویی در کودکان  باید به نکات ذیل توجه نمود:
  • چنانچه در خانه کودک زیر 5 سال دارید، حتما داروها را در کمدهای بالا، دور از دسترس و مجهز به قفل قرار دهید.
  • مراقب باشید تا در هنگام بیماری کودک، دوز تکراری و یا داروی بیشتر از حد تجویز شده به کودک ندهید. به عنوان مثال برای کاهش تب در کودکان، داروی استامینوفن را بر اساس وزن و سن کودک و با مشورت پزشک و داروساز به کودک بدهید. مقادیر بیش از حد درمانی استامینوفن می تواند ایجاد مسمومیت نماید.
  • داروهای مصرفی افراد خانواده را دور از دسترس کودکان نگهدارید. از قرار دادن دارو در کیف دستی پرهیز کنید تا مانع خورده شدن دارو توسط کودکان شود.
  •  داروهای خود را در مقابل چشم کودکان نخورید، چرا که کودکان از رفتار بزرگسالان تقلید می کنند و ممکن است دور از چشم والدین داروها را به دهان ببرند.
  • اگر به کودک خود دارو می دهید به او تفهیم کنید که این دارو است و از کلماتی مثل آبنبات، شکلات و یا خوراکی استفاده نکنید.
  • داروها خصوصاً داروهای خوش طعم مخصوص داروهای کودکان را از دسترس ایشان دور نگه دارید. ممکن است با استفاده از غفلت شما، کودک اقدام به مصرف دارو نماید.
  • کودکان کنجکاوند و ممکن است زمانی که افراد سالمند فامیل در حال مصرف داروهای خود می باشند، کودکان اقدام به چشیدن و یا بلعیدن دارو نمایند. بنابراین برای پیشگیری از مسمومیت دارویی کودک دلبندتان، از والدین خود بخواهید داروهای مصرفی خود را دور از دسترس کودکان نگهداری نمایند.
  • داروها را در بسته بندب اولیه آنها نگهداری نمایید تا در هنگام بروز مسمومیت بتوانید اطلاعات درستی را در مورد داروی مصرفی به پزشک ارائه نمایید.چنانچه فردی در خانواده در حال درمان ترک اعتیاد می باشد، از دسترسی کودکان به داروهای درمان کننده اعتیاد مانند قرص یا شربت متادون جداً خودداری نمایید. مرگ بسیاری از کودکان و حتی بزرگسالان به دلیل نگهداری شربت متادون در یخچال مخصوصاً به دلیل تعویض بطری دارو با بطری داروهای دیگر و یا نوشیدنی ها خوراکی و مصرف اتفاقی آنها صورت گرفته است است. شربت متادون به تنهایی در طی چهار سال اخیر منجر به یازده هزار مورد مسمومیت در کشور شده است. از این میان بیش از دویست مورد مرگ تنها ناشی از متادون بوده است که یازده درصد آن در کودکان بروز نموده است.
    بدیهی است مرگ این کودکان در اثر داروی متادون تنها به دلیل سهل انگاری والدین و بستگان کودک، عدم استفاده از ظروف مقاوم و جابجایی دارو و نگهداری آن در بطری های دیگر داروها و یا نوشیدنی ها رخ داده است که به راحتی توسط خانواده ها قابل پیشگیری می باشد.
     
    بطور کلی با توجه به نکات فوق، از طریق روشهای ذیل می توان از بروز مسمومیت های دارویی پیشگیری نمود:
  •  داروها غیر از کودکان، قربانیان دیگری منجمله سالمندان را هم  درگیر می کند.
  •  بهتر است داروهای بیمار افسرده و یا بیمارانی که تعادل رفتاری ندارند و یا افرادی که سابقه اقدام به خودکشی دارند را دور از دسترش ایشان قرار دهید و مراقبت دقیقی در خصوص میزان داروی مصرفی ایشان به عمل آورید.
  • در سالمندان مسمومیت دارویی بسیار شایع و البته خطرناک است. تشابه ظاهری شکل داروها، ابتلا به فراموشی، عدم اطلاع از نام داروها، بی سوادی یا کم سوادی و یا خوانا نبودن مقادیر مصرفی دارو مندرج روی جعبه دارویی ممکن است منجر شود تا سالمندان عزیز داروی خود را به اشتباه یا بطور تکراری مصرف نمایند.
  • برای جلوگیری از مسمومیت دارویی در سالمندان باید بر مصرف داروی افراد مسن خانواده نظارت داشته باشید.
  • بهترین روش برای پیشگیری از خوردن دوز تکراری دارو، یادداشت کردن  دفعات مصرف دارو و یا قرار دادن قرصها در داخل جعبه های مخصوص تقسیم بندی شده موجود در داروخانه ها (برحسب صبح، ظهر و شب و یا روزهای هفته) می باشد.
  • داروها را در بسته بندی اولیه آنها نگهداری نمایید تا در صورت مصرف اشتباهی، قادر باشید اطلاعات لازم را در اختیار پزشکان قرار دهید.
  • ایجاد استفراغ در مسمومیت ها تنها باید به توصیه پزشک باشد چراکه این عمل در برخی از مسمومیت های دارویی سبب وخامت اوضاع بیمار خواهد شد.
  • مصرف مقادیر بالای بسیاری از داروها در اقدام به خودکشی، ممکن است در ابتدا علامت و نشانه خاصی نداشته باشد ولی وضعیت فرد مسموم به طور ناگهانی وخیم گردد و یا در آینده منجر به صدمات دائمی کبد و کلیه در فرد مسموم شود. به عنوان مثال مصرف خودسرانه داروی استامینوفن جهت درمان درد و تب بیش از مقادیر درمانی، منجر به صدمات کبدی خواهد شد. بنابراین ارجاع فرد مسموم به بیمارستان بسیار حیاتی است. 
  •  در برخورد با فرد مسموم غیر هوشیاری که در کنارش بسته های داروی خورده شده وجود دارد، ضمن حفظ خونسردی خود و عدم القاء استفراغ در این فرد، بسته های دارویی را همراه بیمار به بیمارستان ببرید.
  • در مسمومیت های تعمدی با دارو، بهتر است در صورت هوشیاری فرد مسموم، نام دارو یا داروهای مصرفی و تعداد هر یک از آنها را از وی بپرسید و به کادر درمانی اطلاع دهید.
  • در اغلب مسمومیت های اتفاقی و یا تعمدی با داروها، برای اطلاع از نحوه انجام اقدامات اولیه، هرچه سریع تر با شماره تلفن مرکز اطلاع رسانی داروها و سموم 1490 و یا اورژانس 115 تماس بگیرید. 
    در پایان از همکارانمان در بیمارستانهای مرجع مسمومین، بیمارستان امام رضای مشهد، بیمارستان نور و بیمارستان حضرت علی اصغر اصفهان ، بیمارستان لقمان حکیم تهران، بیمارستان کودکان مفید تهران و سازمان پزشکی قانونی کشور به دلیل در اختیار قرار دادن آمار هشدار دهنده مسمومیت های کشور، صمیمانه تشکر و قدردانی می شود.
     
شنبه 31 فروردين 1398   17:37:17

تصویر ها