پیام های سلامتی
نکاتی در مورد مسمومیت ناشی از گیاهان سمی و پیشگیری از آن نکاتی در مورد مسمومیت ناشی از گیاهان سمی و پیشگیری از آن
دکتر کامبیز سلطانی نژاد
متخصص سم شناسی، عضو هیئت علمی سازمان پزشکی قانونی کشور
به مناسبت برگزاری هفته پیشگیری از مسمومیت ها 
 
گیاهان در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یکی از علل مهم بروز مسمومیت ها بویژه در کودکان زیر 5 سال محسوب می شوند. بر اساس گزارش سالانه انجمن مراکز کنترل مسمومیت  آمریکا در سال 2008، بیش از 000/60 مورد مسمومیت ناشی از گیاهان سمی در این کشور گزارش شده است، که بیش از 000/40 مورد آن در کودکان کمتر از 5 سال روی داده است که معادل 4/3 درصد از کل موارد مسمومیتهای گزارش شده در این گروه سنی می باشد. به عبارتی، گیاهان سمی به عنوان دهمین عامل بروز مسمومیت در کودکان در این کشور محسوب می شوند.
در کشور ما هر چند آمار دقیق و رسمی از شیوع مسمومیت های گیاهی وجود ندارد ولی
گزارشهای موردی حاکی از بروز انواع مسمومیت های اتفاقی و عمدی در اثر مصرف گیاهان در مناطق مختلف کشور می باشد. شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوایی در کشور ما منجر به ایجاد تنوع زیادی در گونه های گیاهی شده است که این امر خود موجب دسترسی مردم به انواع گیاهان دارویی و سمی در مناطق وسیعی از کشور می شود. در سالیان اخیر، افزایش گرایش مردم به مصرف داروهای گیاهی و گیاهان دارویی،  سبب مصرف گیاهان به صورت ناآگاهانه و خودسرانه - با حدس داشتن ارزش دارویی و به منظورخوددرمانی بیماری ها - شده است.

مسمومیت با گیاهان در برخی از گروه های سنی و شغلی به میزان بیشتری مشاهده می شود. همان گونه که ذکر شد مسمومیت ناشی از گیاهان در کودکان زیر 5 سال شیوع بیشتری دارد. کنجکاوی ذاتی کودکان در این محدوده سنی و وجود جذابیت در شکل و رنگ بخش های مختلف یک گیاه سمی مانند میوه، دانه و برگ آن، سبب می شود تا کودک به صورت اتفاقی و از روی کنجکاوی اقدام به بلع قسمت های مختلف یک گیاه سمی نماید. از نظر شغلی، بروز مسمومیت های گیاهی در کشاورزان، باغداران، شکارچیان و کارگران مزارع و گلخانه ها به علت تماس بیشتر با انواع گیاهان سمی شیوع بیشتری دارد. قابل ذکر است بسیاری از گیاهان دارویی در صورتی که به صورت خودسرانه و با مقادیر بیش از حد مصرف شوند می توانند سبب بروز مسمومیت در انسان شوند. علاوه بر آن برخی از انواع گیاهان تزیینی مانند دیفن باخیا و خرزهره که در باغچه های منازل و آپارتمان های مسکونی کاشته و نگهداری می شوند نیز می توانند در صورت مصرف اتفاقی موجب بروز مسمومیت در انسان شوند.
 خوشبختانه مسمومیت با گیاهان در بسیاری از موارد از نظر شدت از نوع خفیف یا متوسط بوده و دارای ماهیت محدود شونده می باشد، بطوری که تنها در صورت درمان های اولیه و علامتی علایم و نشانه های مسمومیت کاهش یافته و برطرف می شوند. با این وجود برخی از گیاهان مانند شوکران، خرزهره، تاتوره، گل انگشتانه و کرچک قادر به ایجاد مسمومیت های شدید و حتی کشنده در انسان می باشند، که این امر خود نیاز به انجام اقدامات درمانی فوری و ویژه و انتقال سریع بیمار مسموم  به یک مرکز درمانی را اجتناب ناپذیر می نماید. 
شدت مسمومیت های گیاهی بستگی به عوامل  متعددی مانند خصوصیات گیاه (مانند جنس و گونه گیاه، سن گیاه، شرایط آب و هوایی محل رویش گیاه، مقدار و قسمت های مصرف شده گیاه نظیر میوه، برگ، ریشه و دانه) و خصوصیات بیمار (مانند سن ، جنس ، سابقه بیماری های زمینه ای و خصوصیات ژنتیکی) دارد. به عبارت بهتر شدت مسمومیت های گیاهی در افراد می تواند به صورت متفاوتی نسبت به هم ظاهر شوند.
وجود مواد شیمیایی با ساختار متنوع در گیاهان به عنوان سموم گیاهی می توانند با تاثیر بر سیستم های زیستی بدن موجب بروز اختلال و آسیب شوند.  مهم ترین این  مواد موثره از دسته آلکالوئیدها، اسیدهای آلی، رزین ها و ترکیبات شبه رزینی، مواد معدنی و الکل ها  می باشند.
 رعایت نکات زیر می تواند در پیشگیری از مسمومیت های گیاهی بسیار حایز اهمیت باشد:
-  مصرف هر نوع گیاهی توسط حیوانات اهلی و وحشی، بیانگر غیر سمی بودن آن نیست.
- از خوردن قسمت های مختلف هر نوع گیاهی که برای شما ناشناخته است خودداری کنید.
- در هنگام قدم زدن در پارک، جنگل و باغ مواظب کودکانتان باشید و از دست زدن و خوردن گیاهان توسط آنها ممانعت بعمل آورید.
- در صورت تمایل به نگهداری دانه ها و قسمت های خشک شده گیاهان در منزل، آنها را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
- نام گیاهان موجود در اطراف محیط کار و منزل خود را یاد بگیرید تا در صورت مصرف آنها  توسط افراد مختلف بتوانید با ذکر نام گیاه، پزشک را در درمان هر چه بهتر مسموم یاری کنید.
-  در بسیاری از موارد، پختن گیاه سبب از بین رفتن مواد سمی موجود در آن نمی شود.
-  هرگز از گیاهان ناشناخته جهت مصارف دارویی به صورت دم کرده، جوشانده و غیره- استفاده نکنید.
- در صورت تمایل به مصرف گیاهان دارویی، حتماٌ آنها را مکان های مجاز و معتبر و تحت نظر پزشک و داروساز مصرف نمایید.
- در صورت برخورد با هر گونه مسمومیت گیاهی بویژه در کودکان، جهت اخذ اطلاعات اولیه و راهنمایی های مورد نیاز،  موارد را با  مراکز اطلاع رسانی داروها و سموم (با شماره  1490و یا190 ) در میان گذاشته و در صورت نیاز بیمار را به نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید.
 
 
جمعه 30 فروردين 1398   04:46:49

تصویر ها